یکی از چالشهای رایج که افراد مشغول در پرورش طیور با آن روبرو هستند، تصمیمگیری برای تغییر نوع خوراک، برند پلت یا فرمولاسیون جیره در وسط دوره است. درست است که نوسانات بازار یا کمبود خوراک طیور، باعث میشود تصمیم به تغییر خوراک گرفت اما باید در نظر گرفت که سیستم گوارش طیور به شدت به تغییرات حساس است. دقیقا همینجا بحث معایب تغییر خوراک پلت مرغ مطرح میشود.
تغییر ناگهانی در خوراک پلت میتواند معایب زیادی را در گله ایجاد کند که نتیجه نهایی آن، افت وزنگیری و ضرر اقتصادی است. در این مقاله به بررسی تخصصی و دقیق معایب تغییر خوراک پلت مرغ و راهکارهای مدیریت آن میپردازیم.
واکنش دستگاه گوارش مرغ به تغییر خوراک
برای شروع شمردن معایب تغییر خوراک پلت مرغ باید بگوییم مرغ گوشتی موجودی عادتپذیر است. دستگاه گوارش این پرنده خود را با نوع خاصی از مواد مغذی و بافت خوراک تطبیق میدهد و از طرفی هرگونه تغییر در این روند، تعادل داخلی بدن را برهم میزند.
بهم خوردن تعادل روده مرغ با تغییر پلت
اولین مورد از معایب تغییر خوراک پلت مرغ، بهم خوردن تعادل محیط روده پرنده است. روده مرغ حاوی میلیاردها باکتری مفید است که به هضم غذا کمک میکنند. جمعیت این باکتریها بر اساس نوع خوراک مصرفی (مثلاً پایه ذرت دامی، سویا یا گندم) شکل میگیرد. وقتی خوراک پلت عوض میشود، باکتریهای موجود توانایی هضم مواد جدید را ندارند. این موضوع باعث میشود مواد هضم نشده در روده باقی بمانند که باعث رشد باکتریهای مضر میشود.
عدم جذب مواد مغذی
ترشح آنزیمهای گوارشی در بدن مرغ یک پایه و اساسی دارد به این صورت که اگر جیره حاوی چربی بالا باشد، آنزیم بیشتری ترشح میشود. با تغییر ناگهانی فرمول پلت، بدن پرنده دچار یک شوک میشود؛ یعنی زمان میبرد تا آنزیمهای مناسب برای خوراک جدید را تولید کند. در این فاصله زمانی، بخش زیادی از خوراک و مواد مغذی بدون جذب دفع میشود.
معایب تغییر ناگهانی پلت مرغ چیست؟
تجربه و تحقیقات نشان داده است که تغییر بدون برنامه خوراک، سه نتیجه منفی فوری دارد:
افت شدید مصرف خوراک
یکی از دلایل معایب تغییر خوراک پلت مرغ این است که حس چشایی و لامسه در نوک مرغ بسیار حساس است. اگر پلت جدید از نظر طعم، بو یا سختی با پلت قبلی متفاوت باشد، گله در ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول دچار کاهش اشتها میشود. یک روز توقف مصرف دان به معنی عقب افتادن سن کشتار و کاهش میانگین وزن نهایی است.
هدررفت سرمایه
یکی دیگر از معایب تغییر ناگهانی پلت، ضرر اقتصادی مزرعهدار است. تغییر خوراک باعث استرس و افزایش تحرک گله (به دلیل بی قراری) میشود. انرژی که باید صرف رشد شود، صرف استرس و فعالیت بیهوده میگردد. بنابراین، مرغ دان میخورد اما وزن نمیگیرد.
بروز مشکلات گوارشی
یکی از شایعترین علائم تغییر خوراک، خیسی بستر است. به دلیل عدم جذب کامل مواد مغذی و تغییرات روده، فضولات پرنده آبکی میشود. این موضوع به تنهایی باعث افزایش گاز آمونیاک در سالن و شیوع بیماری میگردد.
تاثیر تغییر شکل ظاهری پلت بر مرغ
متاسفانه حتی اگر فرمول مواد مغذی ثابت بماند اما شکل ظاهری پلت عوض شود، باز هم معایب تغییر خوراک پلت مرغ ایجاد میشود. به طور کلی تغییر در سختی و سایز پلت یا همان شاخص PDI میتواند معایب و مضرات متفاوتی داشته باشد. کارخانههای مختلف از قالبهای متفاوتی استفاده میکنند که همان تغییر ظاهری در پلت را ایجاد میکند.
- پلت خیلی سفت: اگر پلت جدید سفتتر از قبلی باشد، جوجههای جوانتر خسته شده و کمتر غذا میخورند.
- پلت خیلی نرم: اگر پلت جدید استحکام کمی داشته باشد و پودر شود، مرغ پودر را مصرف نمیکند و هدررفت دان بالا میرود.
همچنین مرغها به رنگ خوراک واکنش نشان میدهند. تغییر رنگ ناگهانی (مثلاً از زرد روشن به کرم تیره به دلیل تغییر ذرت یا منبع پروتئین) باعث ترس و کنجکاوی پرنده شده و مصرف را کاهش میدهد.
مشکلات تغییر برند پلت مرغ
بسیاری از مرغداران به دلیل نوسان قیمت، مدام برند خوراک را عوض میکنند. این کار معایب تغییر خوراک پلت مرغ را به همراه دارد:
تغییر در فرمولاسیون
هر کارخانه فرمول اختصاصی خود را دارد. ممکن است انرژی پلت یک کارخانه حدود ۳۰۰۰ کیلوکالری و و کارخانه دیگری حدود ۲۹۰۰ باشد. این نوسان انرژی باعث میشود گله دچار شوک شده و باعث چربیگیری بیش از حد یا لاغری شود.
استرس و ضعیف شدن سیستم ایمنی
تغییر جیره یک عامل استرسزا است و استرس باعث افزایش هورمون کورتیکوسترون در خون میشود. این هورمون سرکوبکننده سیستم ایمنی است. گلهای که خوراکش مدام عوض میشود، پاسخ ضعیفتری به واکسیناسیون میدهد و مستعد بیماریهای ویروسی است.
چگونه خسارت تغییر پلت را به حداقل برسانیم؟
حال که با معایب تغییر خوراک پلت مرغ آشنا شدید و اگر مجبور به تغییر خوراک هستید، باید اصول زیر را رعایت کنید تا معایب به حداقل برسد:
تغییر تدریجی و آرام پلت مرغ
نکته مهم و اصلی اینجاست که هرگز نباید سریع خوراک را عوض کرد. فرآیند تغییر باید طی ۳ تا ۵ روز انجام شود تا به باکتریهای روده و آنزیمها فرصت سازگاری داده شود:
- روز اول: ۷۵٪ خوراک قدیم + ۲۵٪ خوراک جدید
- روز دوم: ۵۰٪ خوراک قدیم + ۵۰٪ خوراک جدید
- روز سوم: ۲۵٪ خوراک قدیم + ۷۵٪ خوراک جدید
- روز چهارم: ۱۰۰٪ خوراک جدید
همچنین در روزهای تغییر خوراک، استفاده از ترکیبات زیر در آب توصیه میشود:
- مولتیویتامین و الکترولیت: برای کاهش استرس.
- اسیدیفایرها (اسیدهای آلی): برای حفظ سلامت روده و کنترل باکتریها.
- پروبیوتیک: برای تقویت فلور میکروبی روده در برابر تغییرات.
جمعبندی: آیا تغییر خوراک پلت مرغ توجیه اقتصادی دارد؟
معایب تغییر خوراک پلت مرغ بسیار زیاد میباشد و شامل افت وزن، افزایش ضریب تبدیل و بیماریهای گوارشی است. متخصصان صنعت طیور توصیه میکنند تا حد امکان از تغییر برند و نوع خوراک در طول دوره پرورش خودداری کنید. اگر تغییر ضروری است، حتماً از روش تغییر تدریجی (مخلوط کردن بار قدیم و جدید) استفاده کنید.
اگر دان تمام شد و مجبور به خرید برند جدید شدیم، چه کنیم؟
در این شرایط اضطراری، سعی کنید بلافاصله از پروبیوتیکها و ویتامینهای محلول در آب استفاده کنید تا استرس تغییر ناگهانی کاهش یابد. همچنین دان جدید را در ساعات خنک روز و با تحریک نوری به گله بدهید.
آیا تغییر رنگ پلت همیشه نشانه تغییر کیفیت است؟
خیر، لزوماً. تغییر رنگ ممکن است ناشی از تغییر منبع ذرت یا سویا باشد و ربطی به ارزش غذایی نداشته باشد. اما همین تغییر ظاهری هم میتواند باعث کاهش مصرف موقت توسط مرغ شود.
بهترین زمان روز برای معرفی خوراک جدید چیست؟
بهترین زمان ساعات اولیه صبح است که اشتهای پرنده در بالاترین حد است. در این زمان احتمال پذیرش خوراک جدید بیشتر است.
آیا تغییر از خوراک آردی به پلت باعث اسهال میشود؟
بله، چون مصرف آب در تغذیه با پلت افزایش مییابد و هضم سریعتر میشود، ممکن است در روزهای اول مدفوع کمی شلتر شود. این حالت معمولاً موقتی است و با مدیریت تهویه قابل کنترل است.
دوره تغییر جیره چقدر باید طول بکشد؟
استاندارد جهانی برای تغییر فازهای تغذیهای بین ۳ تا ۵ روز است. کوتاهتر از این زمان باعث پسزدن دان و طولانیتر شدن آن باعث عدم بالانس مواد مغذی مورد نیاز سن پرنده میشود.
