همه دامداران ذرت را به عنوان یکی از بهترین غلات دامی و منبع اصلی انرژی در جیره دام و طیور میشناسند. هر جا صحبت از پرواربندی سریع و تولید شیر زیاد است، ذرت را پیشنهاد میکنند. اما اگر همین ذرت دامی درست تامین و نگهداری نشود، میتواند خطرات زیادی داشته باشد. در واقع مصرف ذرت دامی همیشه هم بیخطر نیست و ریزهکاریهایی دارد که در این مقاله به شما ارائه میکنیم. خطرات مصرف ذرت دامی میتواند از اسیدوز تا سمهای نامرئی باشد که حتی با چشم دیده نمیشوند. پس اگر سلامت دام برایتان مهم است، این مطلب را از دست ندهید.
آیا انسان میتواند ذرت دامی مصرف کند؟
این سوال یکی از پرتکرارترین سوالات درباره خطرات مصرف ذرت دامی است! خیلی از مردم هنگام خرید ذرت دامی وقتی قیمت پایین آن را میبینند، وسوسه میشوند که برای مصارف خانگی (مثل آرد نان یا پاپکورن) از آن استفاده کنند.
تفاوت ذرت دامی با ذرت شیرین
اول بهتر است بدانید ذرتی که ما در بلالفروشی میخوریم ذرت شیرین است که قند بالا و پوسته نازکی دارد. اما ذرت دامی معمولاً از نوع دنداناسبی است. این ذرت نشاسته بسیار سفت و سختی دارد و پوستهاش ضخیم است. جویدن آن برای انسان بسیار سخت است و اصلاً طعم شیرینی ندارد.
خطرات خوردن ذرت دامی برای انسان
ذرت دامی در مزارع و انبارهایی نگهداری میشود که استانداردهای سختگیرانه گرید غذا را ندارند. ممکن است مقادیری از گرد و خاک، فضولات پرندگان یا باقیمانده سموم کشاورزی روی آن باشد که برای دام قابل تحمل باشد، اما برای انسان بیماریزا است. پس لطفاً دور مصرف انسانی آن را خط قرمز بکشید!
بیماری اسیدوز چیست؟
مهمترین مورد از خطرات مصرف ذرت دامی همین اسیدوز میباشد. در این بخش به مکانیزم این بیماری و نحوه ایجاد و تشخیص آن میپردازیم.
مکانیزم اسیدوز چگونه است؟
ابتدا بهتر است بدانید که ذرت سرشار از نشاسته است که در شکمبه دام خیلی سریع تخمیر میشود. اگر مقدار زیادی ذرت را ناگهانی به دام بدهید، باکتریهای شکمبه اسید زیادی تولید میکنند. وقتی محیط معده اسیدی شود، میکروبهای مفید میمیرند و دیواره شکمبه آسیب میبیند. این خلاصه روند شکلگیری اسیدوز در دام است.
تشخیص ظاهری اسیدوز در دام
در تشخیص خطرات مصرف ذرت دامی باید بتوانید اسیدوز را در دام معین کنید. اگر دیدید گاو یا گوسفندتان دندانقروچه میکند، اسهال آبکی و بدبو دارد، یا لنگ میزند، سریعاً به خوراک آن شک کنید. این مشکلات یعنی شما در مصرف ذرت زیادهروی کردهاید و علوفه کافی ندادهاید.
سموم قارچی و آفلاتوکسین در ذرت دامی
خطرات مصرف ذرت دامی میتواند به شکل سم قارچی و آفلاتوکسین نمایان شوند. به این علت که ذرت مثل یک اسفنج رطوبت را جذب میکند و بهترین جا برای رشد قارچهاست.
کپک ذرت دامی
کپک در ذرت به شکل خاصی خودش را نشان میدهد. گاهی اوقات ذرت ظاهراً سالم است، اما آلوده به سمومی مثل آفلاتوکسین است. این سموم مستقیماً کبد دام را هدف میگیرند. دامی که کبدش خراب شود، دیگر غذا را جذب نمیکند، سیستم ایمنیاش ضعیف میشود و با کوچکترین بیماری از پا در میآید.
انتقال سم از دام به انسان
نکته ترسناک ماجرا اینجاست که سم آفلاتوکسین در بدن دام از بین نمیرود، بلکه وارد شیر میشود. اگر گاوداری شیری دارید، وجود این سم در شیر میتواند باعث مرجوع شدن کل شیر تولیدی شما توسط کارخانه لبنیات شود. این یعنی ضرر مالی صددرصد به خاطر خرید ذرت نامرغوب و نادیده گرفتن خطرات مصرف ذرت دامی.
خطرات مصرف ذرت دامی به تنهایی
ذرت غذای کاملی نیست و مصرف تنهایی آن توسط دام، میتواند خطراتی را به دنبال داشته باشد. اگر فکر میکنید فقط با ریختن ذرت در آخور میتوانید دام چاق کنید، اشتباه است!
کمبود کلسیم با مصرف ذرت دامی
ذرت فسفر نسبتاً خوبی دارد اما کلسیم آن تقریباً صفر است. در تغذیه دام، نسبت کلسیم به فسفر باید رعایت شود. اگر فقط ذرت بدهید، این تعادل به هم میخورد و بدن دام برای جبران کلسیم، از استخوانهای خودش برداشت میکند. در نتیجه یکی از خطرات مصرف ذرت دامی میتواند شکستگی استخوانها و زمینگیر شدن دام شود.
هشدارهای مهم در انبارداری و نگهداری ذرت
بخشی دیگر از خطرات مصرف ذرت دامی به انبار و نگهداری از ذرت برمیگردد. به این صورت که تجربه نشان میدهد نیمی از مشکلات ذرت در انبار خود شما اتفاق میافتد.
رطوبت و حرارت انبار ذرت دامی باید چگونه باشد؟
ذرت دامی اگر رطوبتش بالای ۱۴ درصد باشد، در انبار شروع به گرم شدن میکند. این گرما یعنی قارچها بیدار شدهاند. در موارد شدید، حتی دیده شده که انبار ذرت به دلیل تخمیر شدید دچار آتشسوزی خودبهخودی شده است! انبار باید خشک، خنک و دارای تهویه مناسب باشد.
بهترین ظاهر ذرت دامی برای جلوگیری از خطرات
یکی از راههایی که میتوان خطرات مصرف ذرت دامی را کاهش داد یا از آنها جلوگیری کرد، توجه به ظاهر خوراک دارای ذرت است. در واقع شکل فیزیکی دانهها هم میتواند دردسرساز باشد.
پوسته ذرت بسیار سخت است. اگر آن را به صورت دانه کامل به گاو بدهید، سیستم گوارش نمیتواند آن را هضم کند و دانه سالم از طریق کود دفع میشود. این یعنی شما پول دادهاید و کود تولید کردهاید! ذرت باید حتماً آسیاب (بلغور) یا پرک شود.
از طرف دیگر، اگر ذرت را بیش از حد آسیاب کنید و مثل آرد شود، گرد و خاک آن وارد ریه دام میشود و مشکلات تنفسی ایجاد میکند. همچنین آرد نرم در شکمبه سریعتر تخمیر شده و خطر اسیدوز را چند برابر میکند.
تشخیص ذرت دامی سالم از فاسد
بعد از اطلاع از خطرات مصرف ذرت دامی باید بتوانید ذرت دامی سالم را از ذرت فاسد تشخیص دهید تا دچار مشکلاتی که مطرح کردیم نشوید!
- بو کنید: ذرت سالم بوی شیرین و طبیعی دارد نه بوی ترشیدگی.
- نگاه کنید: اگر نوک دانهها سیاه باشد، یعنی قارچ زده است.
- لمس کنید: اگر دستتان را داخل کیسه کردید و احساس داغی کردید، آن بار را نخرید.
جمعبندی خطرات مصرف ذرت دامی
در نهایت، شما به عنوان دامدار و کسی که به دنبال خوراک دام با کیفیت است باید از خطرات مصرف ذرت دامی اطلاع داشته باشید. در واقع ذرت دامی اگر بدون توجه به خطراتی مثل اسیدوز، سموم قارچی و عدم تعادل غذایی مصرف شود، میتواند کل گله را نابود کند. بهترین راهکار این است که همیشه ذرت را از جای معتبر بخرید، از جاذب سم در جیره استفاده کنید و حتماً با یک متخصص تغذیه برای تعیین مقدار مصرف مشورت کنید.
آیا جوشاندن ذرت دامی سم آفلاتوکسین را از بین میبرد؟
خیر، متاسفانه سم آفلاتوکسین به حرارت بسیار مقاوم است و با پختن یا جوشاندن معمولی از بین نمیرود. تنها راه، پیشگیری از کپکزدگی و استفاده از افزودنیهای جاذب سم در خوراک است.
حداکثر چقدر میتوانیم به گوسفند ذرت بدهیم؟
این بستگی به وزن و مرحله پروار دارد، اما به طور کلی نباید بیش از ۴۰ تا ۵۰ درصد بخش کنسانتره را ذرت تشکیل دهد. زیادهروی در آن حتماً باعث اسیدوز میشود.
اگر دام دچار اسیدوز ناشی از ذرت شد، چه کار کنیم؟
اولین کار قطع کردن کامل ذرت و کنسانتره است. به دام فقط یونجه خشک و کاه بدهید. خوراندن محلول جوششیرین و آب میتواند اسید معده را خنثی کند، اما در موارد شدید حتماً باید دامپزشک را خبر کنید.
آیا ذرت دامی برای مرغ هم خطرناک است؟
بله، طیور به سموم قارچی بسیار حساستر از دام هستند. همچنین آسیاب بیش از حد ذرت میتواند باعث چسبندگی نوک و مشکلات گوارشی در جوجهها شود.
بهترین جایگزین ذرت برای کاهش خطرات چیست؟
جو دامی جایگزین خوبی است که خطر اسیدوز کمتری دارد، اما انرژی آن پایینتر است. بهترین روش، استفاده ترکیبی از "جو و ذرت" است تا هم انرژی تامین شود و هم سلامت شکمبه حفظ گردد.
